W sercu ukraińskich Karpat, w Jaremczu, odbyło się jedno z najważniejszych dorocznych wydarzeń polsko-ukraińskiego dialogu. XVIII Spotkania Polsko-Ukraińskie, które trwały od 18 do 21 września, przyciągnęły ekspertów, naukowców, dyplomatów i przedstawicieli władz z obu krajów.
Tegoroczne obrady odbywały się pod hasłem: „Ukraina i Polska w warunkach kształtowania się nowego porządku światowego”.

To unikalne w Ukrainie forum, które nieprzerwanie od 18 lat stwarza przestrzeń do szczerej rozmowy o historii, teraźniejszości i przyszłości relacji polsko-ukraińskich. Inicjatorem spotkań był śp. Mirosław Rowicki, założyciel i wieloletni redaktor naczelny Kuriera Galicyjskiego.

Strategiczny dialog w czasach wojny

Podczas uroczystego otwarcia głos zabrali m.in. pełniący obowiązki rektora Uniwersytetu Karpackiego Ihor Cependa, dyrektor Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego Jan Malicki, wiceminister spraw zagranicznych Ukrainy Oleksandr Miszczenko, a także pełnomocnik rządu RP ds. odbudowy Ukrainy i przewodniczący sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych Paweł Kowal.

Jan Malicki zwrócił uwagę na wyjątkową ciągłość tych spotkań:

– To coś niezwykłego, że w niestabilnym świecie, przy wszystkich politycznych zawirowaniach, polsko-ukraińskie relacje znajdują tu tak trwałe miejsce. Przez 18 lat te rozmowy odbywają się regularnie, niezależnie od burz i kryzysów — mówił.

Podkreślono, że dziś — gdy trwa pełnoskalowa wojna i cały region stoi w obliczu globalnych przetasowań — dialog elit obu krajów nabiera jeszcze większego znaczenia.

Elity wobec rosyjskiej propagandy

Szczególnie mocnym akcentem było wystąpienie wiceministra Oleksandra Miszczenki, który mówił o roli elit w czasach wojny i kryzysów. Wskazał, że rosyjska propaganda nie tylko szerzy dezinformację, lecz także wykorzystuje słabości społeczeństw Zachodu, grając na emocjach, strachu i zmęczeniu wojną.

– Elity muszą prowadzić społeczeństwo, a nie podążać za jego nastrojami – podkreślał Miszczenko. – Dziś Kreml stara się poróżnić narody, w tym Polaków i Ukraińców, wykorzystując bolesne momenty naszej wspólnej historii. To nie jest tylko wojna o terytoria — to wojna o prawdę, świadomość i przyszłość naszych narodów.

Wiceminister odwołał się także do historycznych analogii, przypominając, jak przed II wojną światową lekceważono agresywne działania Hitlera.
– Na tej samej naiwności próbuje dziś grać Putin, przekonując, że zatrzyma się na Ukrainie. Historia pokazuje, że takie złudzenia zawsze kończą się tragedią – zaznaczył.

Trudna pamięć i gesty pojednania

Jednym z tematów forum była również pamięć historyczna. Zarówno Miszczenko, jak i Kowal podkreślali znaczenie wspólnych działań w kwestii ekshumacji i godnego upamiętnienia ofiar tragicznych wydarzeń XX wieku.

Paweł Kowal mówił o przełomowym momencie, gdy udało się rozpocząć proces wspólnych pochówków na Ukrainie i w Polsce:

– Jeszcze rok temu wielu uważało, że to niemożliwe. A dziś ten proces stał się faktem. To symboliczny, ale niezwykle ważny krok ku pojednaniu – podkreślił.

Wspomniał także swoje osobiste emocje, gdy na Zboiskach zobaczył szczątki obrońców Lwowa po 80 latach od ich śmierci:

– To było głęboko poruszające. To nie tylko historia — to pamięć o naszych wspólnych korzeniach.

Wspólna odbudowa Ukrainy

Jednym z kluczowych tematów była odbudowa Ukrainy. Paweł Kowal przedstawił polski plan oparty na trzech filarach:

  1. Łączność (connectivity) — rozwój infrastruktury i połączeń,

  2. Eksport,

  3. Inwestycje.

Zaznaczył, że polska gospodarka jest już mocno powiązana z ukraińską: na Ukrainie działa ok. 3 600 polskich firm, polski eksport do Ukrainy wynosi 13 mld euro, a w Polsce legalnie pracuje 800 tys. Ukraińców.

– To pokazuje, że nasze więzi to nie są tylko wielkie słowa, lecz konkretna codzienność – mówił Kowal.
Przedstawił też instrumenty wsparcia, m.in. granty w ramach Ukraine Facility w Banku Gospodarstwa Krajowego oraz fundusz w Banku Ochrony Środowiska wspierający firmy zaangażowane w odbudowę.

Dialog w obliczu globalnych przemian

Podczas spotkań odbyły się także:

  • panel o geopolitycznej rywalizacji mocarstw,

  • prezentacja projektu „Lubelska Czwórka”,

  • debata o powojennej odbudowie,

  • oraz przedstawienie nowych publikacji, m.in. książki Bohdana Hudia „Od Unii Lubelskiej do rzezi wołyńskich” i ukraińskiego wydania dziennika Donalda Tuska „Szczerze”.

Szczególną uwagę poświęcono wyzwaniom, jakie niesie przyszłe członkostwo Ukrainy w UE i jego wpływ na relacje z Polską.

Jaremcze — forum nie tylko rozmów

Prof. Ihor Cependa, współorganizator i gospodarz wydarzenia, podsumował, że celem spotkań jest nie tylko dyskusja, ale szukanie konkretnych rozwiązań:

– Ukraina stoi dziś przed podwójnym wyzwaniem: wojną i reformami. Jako jedyne państwo na świecie próbujemy przeprowadzać głębokie zmiany w warunkach wojny. Dialog z Polską i innymi partnerami jest kluczowy, aby te wyzwania stały się szansą, a nie zagrożeniem – powiedział.

Dr Adam Eberhardt z Uniwersytetu Warszawskiego dodał, że przez 18 lat Jaremcze stało się ważnym fundamentem dialogu obywatelskiego, pozwalającym na otwartą rozmowę o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Wspólna droga ku przyszłości

Tegoroczne Spotkania w Jaremczu pokazały, że mimo wojny, politycznych napięć i bolesnych kart historii Polska i Ukraina potrafią budować wspólny język i konkretne plany współpracy.
To nie tylko forum dyskusyjne, lecz także miejsce, gdzie rodzą się inicjatywy o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i przyszłości obu narodów.

Dialog elit, pamięć historyczna i odbudowa państwa — to trzy filary, na których Polska i Ukraina mogą wspólnie budować nowy porządek w regionie.

Redakcja
Opracowanie na podstawie materiałów medialnych
Fot. Studium Europy Wschodniej UW / Facebook