Puźniki (obwód tarnopolski, Ukraina). Z udziałem rodzin ofiar oraz przedstawicieli najwyższych władz Polski i Ukrainy odbyły się uroczystości pogrzebowe ofiar zbrodni dokonanej w lutym 1945 r. przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. W ceremonii uczestniczyli m.in. Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, oraz Tetiana Bereżna, p.o. ministra kultury i komunikacji strategicznej Ukrainy, a także reprezentanci Sejmu, Senatu i Kancelarii Prezydenta RP.

Przełom możliwy dzięki współpracy

Ekshumacje w Puźnikach przeprowadzono 23 kwietnia – 10 maja 2025 r. pod koordynacją Fundacji „Wolność i Demokracja”. W pracach wzięli udział eksperci Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Instytutu Pamięci Narodowej i zespołu archeologicznego „Wołyńskie Starożytności”. Przedsięwzięcie sfinansowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Współdziałanie stron umożliwiły: zaangażowanie polskiego MKiDN (ministry Hanny Wróblewskiej) oraz ukraińskiego resortu kultury i komunikacji strategicznej (ministra Mykoly Toczyckiego).

Fakty z badań

  • 42 odnalezione szczątki ofiar;

  • co najmniej 11 osób małoletnich, 16 kobiet i 10 mężczyzn;

  • 172 zabezpieczone przedmioty osobiste.

Trwa identyfikacja genetyczna – próbki DNA pobrano od 50 krewnych. Zakończenie analiz zaplanowano do końca 2025 r.

„Elementarne pragnienie – godny pochówek”

– Rozumiem ból rodzin, które przez lata nie mogły zapalić znicza na grobach bliskich. Dziś to elementarne pragnienie może się spełnić – powiedziała ministra Marta Cienkowska, dziękując stronie ukraińskiej za współpracę i zapewnienie bezpieczeństwa prac w warunkach wojennych.
Zaznaczyła także, że przekonywanie do nieodkładania ekshumacji wymagało po stronie ukraińskiej „cierpliwej, odpowiedzialnej rozmowy” w sprawach wrażliwych dla pamięci historycznej. – Wyciągając wnioski z przeszłości, zastanówmy się, co robić, aby nigdy więcej nie zapanowała między nami niezgoda – dodała.

Tło historyczne

12/13 lutego 1945 r. oddział UPA dowodzony przez Petra Chamczuka zaatakował Puźniki. Według różnych szacunków zginęło 70–100 osób, głównie kobiety i dzieci. Wieś została całkowicie zniszczona. Zbrodnia w Puźnikach należy do ostatnich masowych mordów dokonanych na Polakach w ramach Zbrodni Wołyńskiej.

Dialog pamięci

Impuls do poszukiwań dała w 2022 r. Fundacja „Wolność i Demokracja”. W grudniu 2024 r. we Lwowie odbyło się pierwsze posiedzenie Grupy Roboczej ds. Dialogu Historycznego pod przewodnictwem Pawła Kowala, współtworzonej przez polskie i ukraińskie ministerstwa kultury.
8 stycznia 2025 r. władze Ukrainy wydały zgodę na prace ekshumacyjne. Proces w Puźnikach stał się nowym standardem – pokazując, że także w trudnych obszarach polityki pamięci możliwa jest współpraca oparta na szacunku i zrozumieniu.

Uczestnicy

W polskiej delegacji obecni byli m.in.: Małgorzata Kidawa-Błońska (marszałkini Senatu RP), Paweł Kowal (przewodniczący Rady ds. Współpracy z Ukrainą), Marcin Przydacz (sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, szef Biura Polityki Międzynarodowej), Karol Polejowski (wiceprezes IPN), Michał Dworczyk (deputowany do PE), Piotr Gliński (poseł na Sejm RP), Piotr Łukasiewicz (chargé d’affaires RP w Ukrainie) oraz Anna Nowakowska (Konsul Generalna RP w Łucku).

Konkluzja

Puźniki stały się miejscem przywróconej pamięci i konkretnej współpracy. Godny pochówek ofiar, wsparte nauką i dialogiem instytucji, wyznacza kierunek dla kolejnych miejsc na Wołyniu i w Galicji – ku prawdzie, identyfikacji i pojednaniu opartemu na faktach.

Redakcja
Opracowanie na podstawie komunikatu serwisu gov.pl